Malinis Na Kapaligiran Essay Outline

Bukod sa katiwalian, kahirapan, karahasan at nakakainis na takbo ng istorya sa mga drama sa tv, isa pa sa mga araw-araw na problemang kinakaharap ng mga Pilipino ay ang problemang hatid ng maruming hangin (air pollution) sa kalusugan natin.

Lahat ay dapat mag-ingat sa mga epekto ng maruming hangin sa katawan subalit ang mga taong may mas malaking peligro sa kalusugan ay ang mga sumusunod:

  • mga may respiratory illness gaya ng asthma, bronchitis, tuberculosis at iba pa
  • mga may sakit sa puso
  • mga sanggol at bata
  • mga matagal na nasa labas (traffic police, street sweepers, sidewalk vendors, etc.)
  • mga senior citizens
  • mga buntis
  • mga mahina ang immune system

Ayon sa ulat ng World Health Organization (WHO), pinakamalaking naaapektuhan ng air pollution ang mga umuunlad na bansa kagaya ng Pilipinas. At mas mataas daw ang antas ng polusyon sa mga umuunlad na syudad (gaya ng Maynila) kumpara sa mga mauunlad na syudad na kasing-laki nito.

Ang nilalaman ng post na ito ay:

  1. Impormasyon ng WHO Tungkol sa Polusyon ng Hangin (salin sa Tagalog mula sa orihinal)
  2. Paano Mag-ingat sa Epekto ng Air Pollution
  3. Paano Makakatulong Upang Mabawasan ang Air Pollution

Hindi nakakatawa ang epekto ng maruming hangin sa katawan ng tao. Ingatan natin ang ating kalusugan at ang kalusugan ng mga kabataan laban sa air pollution.

Ang sumusunod ay ilang bahagi na isinalin sa Filipino mula sa orihinal na impormasyong nakasaad sa website ng WHO. (Original English Article: WHO Ambient Air Quality and Health)

1. Impormasyon ng WHO Tungkol sa Polusyon ng Hangin

Ang polusyon sa hangin ay isang pangunahing problema sa kalusugan at kapaligiran na nakakaapekto sa lahat ng tao sa mayayaman at mga umuunlad na bansa.

Tinataya ng WHO na sa 80% na kaso ng mga maagang pagkamatay na nauugnay sa polusyon ng hangin ay gawa ng sakit sa puso at stroke, habang ang 14% na mga namamatay ay dahil sa paulit-ulit na sakit sa baga o malalang impeksyon sa paghinga; at 6% naman ng mga pagkamatay ay dahil sa kanser sa baga.

Isang pag-aaral nuong 2013 na isinagawa ng International Agency for Research on Cancer (IARC, isang ahensya ng WHO) ay nagpahayag na ang polusyon sa hangin ay nakaka-cancer sa tao at ang mga particulate na bumubuo sa polusyon ng hangin ay nagpapataas sa insidente ng kanser lalo na ng kanser sa baga. Isang pagkaka-ugnay din ang na-obserbahan sa pagitan ng polusyon sa hangin at pagtaas ng insidente ng kanser sa daluyan ng ihi o pantog.

Ang maruming hangin sa mga lungsod at rural na lugar ay tinatantyang sanhi ng 3.7 milyong maagang mga pagkamatay sa buong mundo kada taon nuong 2012; ang dami ng mga namamatay na ito ay dahil sa pagkakalantad ng tao sa mga maliliit na particulate matter na 10 microns o mas mababa ang sukat, na nagiging sanhi ng cardiovascular at respiratory disease, at kanser.

mga posibleng epekto ng masamang hangin sa tao (stateoftheair.org)

Ang mga mamamayang naninirahan sa mga bansang may maliit hanggang katamtaman na kita ang tumatanggap ng mas malaking epekto ng maruming hangin kung saan 88% (ng 3.7 milyong maagang namamatay) ay nangyayari sa mga umuunlad na bansa, at ang pinakamabigat na epekto ay nararanasan ng mga bansang nasa Kanlurang Pasipiko at Timog Silangang Asya na nasasakupan ng WHO. Ang mga pinakabagong pagtatantya ay nagpapakita sa malaking epekto ng maruming hangin sa cardiovascular disease at maagang pagkamatay – higit pa sa dati nang alam ng mga siyentipiko.

Karamihan sa mga pinagmumulan ng maruming hangin ay wala sa kontrol ng pangkaraniwang tao at nangangailangan ng pagkilos ng mga lungsod, pati na rin ng national at international policymakers sa mga sektor tulad ng transportasyon, energy waste management, imprastruktura at agrikultura.

Maraming halimbawa ng mga matagumpay na patakaran sa transportasyon, urban planning, power generation at industriya ang nagpapababa sa maruming hangin gaya ng mga sumusunod:

Para sa industriya: mga malinis na teknolohiyang nagagawang bawasan ang ibinubugang industriyal na usok; pinagbuting pamamahala sa mga pang-lunsod at pang-agrikulturang basura, gaya ng pagkuha ng methane gas na nagmumula sa mga tambakan ng basura bilang pampalit sa pagsusunog (para magamit bilang biogas);

Para sa transportasyon: paglipat sa mga malinis na paraan ng power generation; pagpa-prioritize sa mabibilis na paraan ng pagbiyahe sa mga lungsod, mga ruta sa loob ng siyudad para lang sa mga naglalakad at nagbibisikleta, mga riles na nag-uugnay sa mga lungsod para sa pagbyahe ng mga kargamento at pasahero; paglipat sa mga mas malinis na heavy duty na sasakyang diesel at mga sasakyan at fuel na mas konti ang ibinubuga, gaya ng mga gasolinang mas konti ang inilalabas na sulfur.

Para sa pagpaplanong pang-lungsod: pagpapabuti sa paggamit ng mga gusali ng enerhiya at gawing mas compact ang mga lungsod upang mas maging masinop sa paggamit ng enerhiya.

Para sa power generation: damihan ang paggamit ng mga may mababang emission na fuel at mga renewable energy na hindi nagbubuga ng kahit ano (tulad ng solar, hangin o hydropower); distributed energy generation (gaya ng mga solar panel sa bubungan).

Para sa pamamahala ng munisipal at agrikultural na basura: mga istratehiya para sa pagbawas ng basura, paghihiwalay, pag-recycle, at muling paggamit o waste processing; pati na rin ang pinahusay na mga pamamaraan ng biological waste management gaya ng pagtunaw sa basura na hindi kinakailangan ang oxygen (anaerobic process) upang makabuo ng biogas. Ito ay maaaring gawin, at isang murang alternatibo sa pagsunog ng basura. Kung ang pagsunog ay hindi maiwasan, ang mga teknolohiyang may mahigpit na pagkontrol sa mga ibinubuga nang pagsusunog ay mahalaga.

Ang 2005 “Mga Alituntunin ng WHO sa Kalidad ng Hangin” ay nagbibigay ng pandaigdigang gabay sa limitasyon ng mga pangunahing pollutants na nagbibigay panganib sa kalusugan. Isinasaad ng Mga Alituntunin na sa pamamagitan ng pagbabawas ng particulate matter (PM10) mula 70 pababa ng 20 micrograms per kubiko metro (μg / m³) ay maaari nating mabawasan ang mga pagkamatay na nauugnay sa polusyon nang humigit kumulang sa 15%.

Ang mga Alituntunin ay magagamit sa buong mundo at ang mga ito ay batay sa mga kasalukuyang eksperto at siyentipikong pagsusuri para sa:

  • particulate matter (PM)
  • Ozone (O 3)
  • nitrogen dioxide (NO 2) at
  • sulfur dioxide (SO 2 ), sa lahat ng rehiyong sakop ng WHO

Ang pauli-ulit na exposure sa mga particles ay nag-aambag sa panganib ng pagkabuo ng cardiovascular at respiratory diseases, kasama na ang kanser sa baga. (topgear.ph)

Particulate matter (PM)

Kahulugan at mga pangunahing pinagmumulan

Ang Particulate Matter (PM) ay nakakaapekto sa mas maraming tao kaysa anupamang ibang pollutant. Ang mga pangunahing bumubuo ng PM ay sulfate, nitrates, ammonia, sodium chloride, black carbon, mineral dust at tubig.

Binubuo ito ng isang kumplikadong halo ng solid at likidong particles na organic at inorganic na nananatili sa hangin. Ang pinaka-mapaminsalang mga particle ay yung mga may diameter na 10 microns o mas kaunti (PM 10), na maaaring pumasok at manatili sa loob ng baga. Ang pauli-ulit na exposure sa mga particles ay nag-aambag sa panganib ng pagkabuo ng cardiovascular at respiratory diseases, kasama na ang kanser sa baga.

Mga epekto sa kalusugan

May malapit na kaugnayan ang pagkaka-expose sa matataas na konsentrasyon ng maliit na particulates (PM10 at PM2.5) at pagdami ng bilang ng mga namamatay o nagkakasakit araw-araw o sa loob ng mahabang panahon. Sa kabaligtaran, kapag ang konsentrasyon ng mga maliit at pinong particulates ay nababawasan, ang mga kaugnay na dami ng namamatay ay bumababa din; kung ipapalagay na ang lahat nang iba pang mga kundisyon ay mananatiling pareho. Ginagawa nitong posible para sa mga policymaker na tantyahin ang mga maaasahang improvement sa kalusugan ng populasyon kung mababawasan ang polusyong gawa ng particulates.

Maging ang kaunting dami ng polusyon na gawa ng mga particulate ay may epekto pa rin sa kalusugan kahit na sa napakababang konsentrasyon nito at wala pang mababang limitasyon na natagpuan kung saan hindi ito magdudulot ng pinsala sa kalusugan. Kung kaya, ang 2005 guideline limits ng WHO ay naglalayong makamit ang pinakamababang konsentrasyon na maaari para sa mga PM.

Panukalang mga Limits (Guideline Values)

Para sa PM2.5
10 μg / m³ taunang average
25 μg / m³ 24 average ng 24 oras

Para sa PM10
20 μg/m³ taunang average
50 μg/m³ average ng 24 oras

Bilang karagdagan sa guideline values, ang mga Alituntunin sa Kalidad ng Hangin ay nagbibigay ng mga pansamantalang target para sa konsentrasyon ng PM10 at PM2.5 na naglalayong isulong ang unti-unting pagpapababa ng mga konsentrasyon.

Ang mga epekto ng PM sa kalusugan ay nangyayari sa mga antas na kasalukuyang nararanasan ng mga taong nakatira sa lungsod at rural na lugar at sa mga maunlad at umuunlad na bansa; subalit madalas na mas mataas ang exposure ng mga mabilis umunlad na lungsod kumpara sa mga maunlad nang syudad na may kaparehong laki o sukat.

Sa mga umuunlad na bansa, ang exposure sa pollutants mula sa pambahay na pagsusunog ng panggatong sa bukas na apoy o mga tradisyonal na kalan ay nagpapataas sa panganib ng malubhang impeksiyon sa paghinga at mga kaugnay na dami ng namamatay na mga bata. Ang panloob na polusyon mula sa mga panggatong ay isa ring pangunahing panganib para sa sakit sa puso, paulit-ulit na sakit sa baga,  at kanser sa baga sa mga matatanda.

Ang mga seryosong panganib sa kalusugan ay hindi lang nagmumula sa pagkaka-expose sa mga PM, nagmumula din ito sa paglanghap ng Ozone (O3), nitrogen dioxide (NO2) at sulfur dioxide (SO2).  Tulad ng PM, ang mga konsentrasyon ay madalas na pinakamataas sa mga lugar na urban ng mga bansang maliit hanggang katamtaman ang kinikita. Ang ozone ay isang pangunahing sanhi ng pagkakasakit at pagkamatay sa hika. Samantala, ang nitrogen dioxide at sulfur dioxide ay maaari ring magdulot ng hika, mga sintomas ng sakit sa baga, pamamaga ng baga at pagkabawas ng mga kayang gawin ng baga.

maaari tayong magka-cancer sa paglanghap ng maruming hangin (inquirer.net)

Ozone (O 3)

Panukalang mga Limits (Guideline Values)
O3 – 100 μg / m³ na average para sa 38 oras

Ang inirerekumendang limitasyon sa 2005 “Mga Alituntunin ng WHO sa Kalidad ng Hangin” ay binawasan mula sa nakaraang antas na 120 μg / m³ sa nakaraang edisyon ng “Mga Alituntunin ng WHO sa Kalidad ng Hangin”. Ito ay batay sa mga bagong kaugnayang napatunayan sa pagitan ng araw-araw na dami ng mga namamatay at mas mababang konsentrasyon ng Ozone.

Kahulugan at mga pangunahing pinagmumulan

Ozone sa ground level – huwag itong ipagkamali sa ating ozone layer na nasa mataas na bahagi ng ating atmosphere; ito ay isa sa mga pangunahing bumubuo sa photochemical smog. Ito ay nabubuo sa pamamagitan ng mga reaksyon sa sikat ng araw (photochemical reaction) ng pollutants tulad ng nitrogen oxides (NOx) mula sa sasakyan at mga pabrika at volatile organic compounds (VOC) na ibinubuga rin ng mga sasakyan, solvents at pabrika. Bilang resulta, ang pinakamataas na antas ng polusyong ozone ay nangyayari sa mga panahong maaraw ang panahon.

Mga epekto sa kalusugan

Ang labis na ozone sa hangin ay maaaring magkaroon ng malaking epekto sa kalusugan ng tao. Maaari itong magdulot ng mga problema sa paghinga, pasumpong-sumpong na hika, pagkabawas ng mga kayang gawin ng baga at maging sanhi ng mga karamdaman sa baga. Sa Europa, ito ang kasalukuyang isa sa mga pinag-aalalahanang pollutant. Ilang mga pag-aaral sa Europa ang nag-ulat na ang araw-araw na dami ng namamatay ay tumataas ng 0.3% at 0.4% naman para sa sakit sa puso, sa bawat 10μg / m³ na pagtaas ng exposure sa ozone.

malaking problema ng umuunlad na bayan ang polusyon (flickr.com)

Nitrogen dioxide (NO2)

Panukalang mga Limits (Guideline Values)

NO2
40μg/m³ taunang average
200μg/m³ average sa isang oras

Ang kasalukuyang rekomendasyon ng WHO na 40μg / m3 (taunang average) ay itinakda upang protektahan ang publiko mula sa mga epekto sa kalusugan ng mga ibinubuga ng gas.

Kahulugan at mga pangunahing pinagmumulan

Sa mga panandaliang konsentrasyon na lumalagpas sa 200μg / m³, ang NO2 ay isang nakakalasong gas na nagiging sanhi ng malubhang pamamaga ng mga daluyan ng hangin.

Ang NO2 ay ang pangunahing pinagmumulan ng nitrate aerosols na importanteng bumubuo sa maliit na bahagi ng PM2.5 at ng ozone (kapag humalo ito sa liwanag ng araw).

Ang mga pangunahing pinagmumulan ng mga ibinubuga ng NO2 ay ang mga proseso ng pagsusunog (pagpapainit, power generation at mga makina ng sasakyan at bapor).

Mga epekto sa kalusugan

Ipinapakita sa mga pag-aaral ng pampublikong kalusugan na ang mga sintomas ng bronchitis sa mga hikaing bata ay tumataas sa matagalang pagkaka-expose sa NO2. Ang pagkabawas ng mga kayang gawin ng baga ay nauugnay din sa konsentrasyon ng NO2 na kasalukuyang nasusukat (o nao-obserbahan) sa mga lungsod ng Europa at Hilagang Amerika.

kailangang mahigpit na ipatupad ng mga ahensya ng pamahalaan ang pag-kontrol sa polusyon ng hangin (flickr.com)

Sulfur dioxide (SO2 )
Panukalang mga Limits (Guideline Values)

SO2
20μg/m³ average para sa 24 oras
500μg/m³ average para sa 10 minuto

Ang konsentrasyon ng SO2 ay hindi dapat lumagpas nang average na 500μg / m³ sa loob ng 10 minuto. Ayon sa mga pag-aaral, ilang mga taong may hika ang nakakaranas ng mga pagbabago sa kanilang paghinga pagka-expose sa SO2 kahit sa loob lamang ng 10 minuto.

Kahulugan at mga pangunahing pinagmumulan

Ang SO2 ay isang gas na walang kulay at may malakas na amoy. Ito ay nalilikha mula sa pagkasunog ng fossil (gaya ng namiminang uling at langis) at ang pagtunaw ng mga mineral na naglalaman ng sulfur. Ang pangunahing pinagmulan ng SO2 ay ang pagsusunog ng mga fossil fuel na nagtataglay ng sulfur para painitin ang bahay, power generation at mga sasakyang de-motor.

Mga epekto sa kalusugan

Ang SO2 ay maaaring makaapekto sa respiratory system at pagkilos ng baga, at nagiging sanhi rin ito ng pangangati ng mata. Ang pamamaga ng daluyan ng hangin ay nagiging sanhi ng pag-ubo, paglabas ng sipon, paglala ng hika at hindi gumagaling na bronchitis at nagiging sanhi upang maging madali magka-impeksiyon sa paghinga ang tao. Ang pagka-ospital sanhi ng sakit sa puso at dami ng namamatay ay tumataas sa mga araw na mataas ang mga antas ng SO2. Kapag humalo ang SO2 sa tubig, bumubuo ito ng sulfuric acid. Ito ang pangunahing sangkap ng acid rain na nagiging sanhi ng pagkaubos ng kagubatan.

mangangailangan tayong mag-mask tuwing lalabas ng bahay kung hindi mababawasan ang polusyon sa hangin (toplst.com)

2. Paano Mag-ingat sa Epekto ng Air Pollution

  1. Magsuot ng mask tuwing lumalabas ng bahay lalo na kung nakatira sa syudad na maraming sasakyan at meron kang record ng respiratory illness
  2. Isara lagi ang mga bintana kung may sariling sasakyan
  3. Iwasang sumakay sa mga sasakyang walang bintana
  4. Ugaliing kumain ng masustansiyang mga pagkain (damihan ang sariwang gulay at prutas na mataas sa anti-oxidants)
  5. Huwag i-expose nang matagal sa labas ang mga buntis, sanggol, bata, senior citizens at mga may sakit
  6. Iwasang langhapin ang hangin tuwing selebrasyon ng bagong taon
  7. Linisin nang regular ang mga filters ng aircon sa bahay at sasakyan
  8. Umiwas sa mga lugar na marami ang usok mula sa sigarilyo
  9. Huwag maligo sa ulan o inumin ang tubig nito kung nakatira ka sa syudad, puno ito ng polusyon galing sa hangin
  10. Mamasyal sa mga mapunong park para makalangahap ng sariwa at malinis na oxygen

kumain ng mga prutas at gulay na mayaman sa anti-oxidants para mabawasan ang epekto ng polusyon sa katawan…

3. Paano Makakatulong Upang Mabawasan ang Air Pollution

  1. Siguraduhing laging nasa maayos na kundisyon ang makina ng iyong sasakyang ginagamit
  2. Ipanukala sa lokal na pamahalaan ang mahigpit na pagpapatupad ng batas laban sa polusyon ng hangin, ang Philippine Clean Air Act of 1999
  3. Ipanukala ang pagbawal sa mga sasakyang luma ang makina (15 years o matagal pa)
  4. I-report ang mga LTO offices na hindi sumusunod sa smoke belching test
  5. Ipanukala ang pagtatalaga ng mga aparatong sumusukat sa dumi ng hangin sa iyong lugar
  6. Sama-samang ipaabot ang hinaing patungkol sa air pollution sa mga national at local government officials o sa social media (kung paisa-isa lang, baka di nila papansinin, pero kung marami na ang complain, kikilos din sila kahit paano)
  7. Suportahan ang mga adbokasiya para sa malinis na hangin
  8. Iulat ang mga sasakyang nagbubuga ng maruming hangin
  9. Huwag magsunog ng anumang bagay (basura, gulong, effigy ng pulitiko, bandila ng US, etc.)
  10. Tangkilikin ang renewable energy kung abot ng iyong pinansiyal na kakayanan
  11. Maging masinop sa paggamit ng kuryente (krudo pa rin ang main source ng ating kuryente)
  12. Maglakad, magbisikleta, o makiangkas sa merong sasakyan upang makabawas sa paggamit ng sasakyan
  13. Magtanim ng mga puno o halaman sa iyong bakuran
  14. Huwag gumamit ng mga pampublikong sasakyan na nagbubuga ng maruming hangin (dyip, tricycle, bus, etc.)
  15. Ihinto na ang paninigarilyo
  16. Huwag nang gumamit ng firecrackers

huwag nang gumamit ng paputok kapag bagong taon (inquirer.net)


‹ Ilang Tips Para Makatipid sa Ibang Bansa

Mga Hinaing ng Isang Magulang na may Grade 1 na Anak ›


Categories: Halu-halo

Tags: epekto ng polusyon sa katawan, maruming hangin, masamang dulot ng air pollution sa kalusugan, mga dapat solusyunan sa pilipinas, mga problema ng pilipinas, mga sanhi ng polusyon sa hangin, paano mapapababa ang polusyon sa hangin, polusyon sa hangin, proteksyon laban sa polusyon

Related Articles

Like this:

LikeLoading...


View previous topic :: View next topic  
AuthorMessage
mutuk
Forum Moderator


Joined: 11 Oct 2005
Posts: 1860
Location: Vice mayor Rojilyn Bagabaldo
Back to top
vermad



Joined: 07 Jul 2005
Posts: 1181
Location: Jersey City, NJ, USA
Posted: Sat May 17, 2008 1:25 am    Post subject: Essay Writing Contest

Napuna kong may mga paaralang wala sa Paete. Ang mga bata bang ito ay mga taga Paete na nag-aaral sa mga paaralang ito? Sana'y itaguyod natin ang mga timpalak na ganito para sa ikauunlad ng ating kabataan. Mabuhay ang mga taong nasa likod ng gawaing ito.
_________________
Virgil G. Madrinan
Quot capita tot sententiae
Back to top
mutuk
Forum Moderator


Joined: 11 Oct 2005
Posts: 1860
Location: Vice mayor Rojilyn Bagabaldo
Posted: Sat May 17, 2008 1:36 am    Post subject:

Sir Vermad,

Ito pong sa Essay Writing Contest ay open po sa mga kabataang taga Paete kahit po saang schools nag aaral (even outside Paete). Ito po ang napagkasunduan ng mga taong in-charge sa contest na ito.

Salamat po!!!
_________________
Rojilyn "Mutuk" Quiachon Bagabaldo
Back to top
mutuk
Forum Moderator


Joined: 11 Oct 2005
Posts: 1860
Location: Vice mayor Rojilyn Bagabaldo
Posted: Sat May 17, 2008 4:43 am    Post subject:


Ang mga Hurado: Opel Ac-ac D., Mhey Bagalso, Pame dela Rosa, Ma'm Nelia Valero (isang principal mula sa Majayjay, Laguna), at Kon Odette F. Sunga. (yun pong nakatalikod na bata ay anak ni Kon. Sunga) habang binabasa at pinagtatalakayan isa isa .
_________________
Rojilyn "Mutuk" Quiachon Bagabaldo
Back to top
Guest






Posted: Sun May 25, 2008 9:19 am    Post subject:

sino po ang mga nanalo? sana i-post din yung gawa nila dito para mas marami ang makabasa at lalo tayong mamulat ukol sa pangangalaga sa kalikasan. naniniwala po akong malaki ang maitutulong ng kanilang mga likha sa pagmulat ng isipan ng ating mga kababayan, mumunti man ang kanilang kaisipan.
Back to top
odettes



Joined: 13 Jul 2005
Posts: 140
Location: Odette Fadul Sunga
Posted: Mon Jun 02, 2008 4:21 am    Post subject: Re: Essay Writing Contest

vermad wrote:
Napuna kong may mga paaralang wala sa Paete. Ang mga bata bang ito ay mga taga Paete na nag-aaral sa mga paaralang ito? Sana'y itaguyod natin ang mga timpalak na ganito para sa ikauunlad ng ating kabataan. Mabuhay ang mga taong nasa likod ng gawaing ito.


Yes, Tito Vermad. As the chairperson of the Essay Writing Contest Committee, I have opted to open the opportunity to Paetenian students who excel in elementary and high schools in the nearby towns of Pakil, Pangil, Lumban and Sta. Cruz. Based on my observations in the past competitions, academic or non-academic, some of our young kababayans enrolled in schools outside of Paete have been deprived of these opportunities to show and share their extraordinary talents.

Our committee has been successful in tapping these gifted students through this Essay Writing Contest. I hope other competitions would do the same in the future.
Back to top
odettes



Joined: 13 Jul 2005
Posts: 140
Location: Odette Fadul Sunga
Posted: Mon Jun 02, 2008 6:21 am    Post subject:

Anonymous wrote:
sino po ang mga nanalo? sana i-post din yung gawa nila dito para mas marami ang makabasa at lalo tayong mamulat ukol sa pangangalaga sa kalikasan. naniniwala po akong malaki ang maitutulong ng kanilang mga likha sa pagmulat ng isipan ng ating mga kababayan, mumunti man ang kanilang kaisipan.


Last May 17, Saturday, the Essay Writing Contest on Environmental Protection Awareness and Preservation of Natural Resources was successfully held at the Adeci Bldg., Sangguniang Bayan Session Hall.

The contestants were given 1 1/2 hours to organize their thoughts, write the rough draft and then the final draft.

To avoid biases in judging the written essay pieces, each contestant was given a secret code number. This code was used to hide the real name and true identity of each contestant until the final judging. Hence, all four judges did not have any idea whose work they were checking and rating.

The judges devoted more than 1 day reading, checking and rating the amazing and amusing essay pieces of 15 elementary and 20 high school contestants.

There were 15 Elementary Category participants from 7 different public and elementary schools. Filipino was the medium used in writing their pieces. The topic: "KAPALIGIRAN AT KALIKASAN: BUHAY AT KINABUKASAN NATING MGA KABATAAN".

Below is the list of winners with their unedited winning pieces:

First- JAZMIN LABASTIDA BAISAS
Quinale Elementary School
Father: Feliciano Hernas Baisas
Mother: Angie Labastida-Baisas

Kapaligiran at Kalikasan:
Buhay at Kinabukasan Nating mga Kabataan

“Kabataan ang pag-asa ng bayan!” ang mga salitang binitawan ng ating pambansang bayani na si Dr. Jose Rizal.

Napagmasdan mo na ba ang polusyong kumakalat sa atin kapaligiran? Alam mo ba ang sanhi ng polusyong ito? Alam mo ba ang polusyong ito ay maaaring magdulot ng panganib sa ating kalikasan at sa ating kinabukasan?

Noong ipinagkaloob sa atin ng Panginoon ang liwanag ng yaman ng kalikasan, masagana tayong namuhay sa yamang ibinibigay ng kalikasan. May mga libu-libong ibon ang lumilipad sa himpapawid, may mga punong tila sumasayaw ang mga dahon dahil sa sariwang hangin, may mga isdang lumalangoy sa malinis at malinaw na karagatan, may mga halamang pagkaing tumutubo sa karagatan tulad ng tinatawag nating “kalabanga”. May berdeng bundok kung saan naninirahan ang mga hayop. Mga palayan na pinagtataniman ng mga palay. Ilan lamang ang mga halimbawang iyan sa binibigay ng kalikasan.

Ngunit masdan mo ang kapaligiran ngayon, mula sa malinis at malinaw na karagatan, ngayo’y parang isang pulo ng tambakan ng basura. Mula sa berdeng bundok na ngayo’y kalbo na at walang kapuno-puno. Mula sa sariwang hangin na ngayo’y parang usok na. Mula sa mga palayan hanggang sa makabagong gusali. Saan na lang natin makukuha ang ating pangunahing pangangailangan?

Dahil sa pagputol ng mga punongkahoy sa kabundukan, paglason sa dagat, pagpapausok, pagtibag sa mga kabundukan at palayan nasira ng unti-unti ang ating kalikasan. Paano na ang ating kinabukasan kung wala na ng unti-unti ang kalikasan? At kung hahayaan na lang natin na kumalat ang polusyong ito maaaring malason ang kalikasan pati na rin tayong mamamayan. Hindi ba’t ang paglason sa kalikasan ay tulad din ng paglason sa ating buhay?

Mga kabataan, hindi pa huli ang lahat, kinakailangan lang natin ng sama-samang pagkilos. Babalik ang kagandahan at kasaganaan ng ating kapaligiran. Kagandahan at kasaganaang maghahatid sa atin sa maunlad na kinabukasan. Kaya’t halina’t sagipin natin ang inang kalikasan na ating ginagalawan. Dahil hindi lang ang kalikasan ang mananatiling buhay kundi pati na rin ang ating buhay at kinabukasan. “Nasa ating mga kamay ang kaligtasan ng ating kinabukasan!”

Second: MARC NEIL REYNAN CAINTO RABIN
Paete Elementary School
Father: Renante C. Rabin
Mother: Ellena Cainto-Rabin


Kapaligiran at Kalikasan:
Buhay at Kinabukasan Nating mga Kabataan

“Apo, kung ang kabataan, ang pag-asa ng bayan, ang kalikasan naman, ang buhay ng kabataan”, ani ng dada Pablo sa akin habang ang segundo ay dumaraan.

Kung ang nadatnan ko sa mundo ay mayaman at maganda ang kalikasan. Sa susunod na henerasyon, maganda pa kaya ang makikita ng aking mga anak at apo?

Ang Pilipinas ay isa sa may pinakamagandang kalikasan sa buong mundo. Maliban sa taglay nitong mga magagandang tanawin, isa rin ito sa may pinakamayamang karagatan sa buong mundo na dinarayo ng mga turista. Sa katunayan, isang marine life na ang pangalan ay Tuba-Taha Reef ay nominado at lumalaban para sa bagong pitong pinakamagandang lugar ng kalikasan sa buong mundo. Sadyang maipagmamalaki ang ating bansa. Kaya nga ako taas-noong maging Pilipino.

Sabi nga ng Kagawaran ng Turismo, “kapag may turismo, maraming trabaho”. Isa kasi ang turismo sa pinakamataas na pinagkakakitaan ng mga Pilipino. Kung mawawala ito, malaking kawalan para sa bansa.

Ang dagat ay isang malaking ginto. Sa dami ng makukuha ritong mga yamang-dagat, binubuhay nito ang libu-libong pamilya sa Pilipinas. Dahil nga napalilibutan ng tubig ang Pilipinas. Isa ang pangingisda sa pangunahing industriya sa bansa na siyang bubuhay sa aming kabataan sa darating na panahon.

Ang lupa ay yaman. Maraming mamimina ditong iba’t-ibang mamahaling bato tulad ng diyamante, ginto, pilak, tanso at marami pang iba. Sa lupa rin nanggagaling ang sustansyang kinukunsumo ng mga puno at halaman. At ang mga puno at halaman ay nagbabalik ng oxygen at tumutulong sa pagpigil ng polusyon sa hangin.

Datapwat marami ang naitutulong ng kalikasan, kailangan rin itong ingatan at huwag abusuhin. Huwag na nating intaying maghiganti ang kalikasan. Dahil sa oras na mangyari ito, buhay ang kapalit.

Ang ating kapaligiran ay sadyang kailangan protektahan dahil dito nakasalalay ang buhay ng mag-anak. Kung ang kapaligiran ng isang bata ay napakadumi at natatakpan ng marumi at mabahong usok pati na kemikal. Magkakasakit ang bata ng trangkaso, pnemonia, lung cancer na maaaring umabot sa kamatayan. Napakasakit man tanggaping ilan sa mga bata ngayon ay nasa ganitong sitwasyon.

Kung ang lahat ng tao ay magiging isa, lahat ng bagay sa ilalim ng ginintuang araw ay magkakaroon ng buhay na maayos at matiwasay.

Third : RODELYN ABIGAIL W. ABIGAN
Quinale Elementary School
Father : Rodel Cadapan Abigan
Mother : Loren Watchon-Abigan

Kapaligiran at Kalikasan:
Buhay at Kinabukasan Nating mga Kabataan

“Walang himala! Nasa puso ang himala! Tayo ang gumagawa ng himala!”, isang mapaniping sabi ng beteranang aktres na si Nora Aunor. Nangangahulugan lamang na ang lahat ay may pag-asa. Lahat ay maaayos kung ating nanaisin at gagawin. Kung bukal sa puso ay ating makakamit.

Ano nga ba ang koneksyon nito sa atin? Marahil ang iba ay hindi nakakapansin ng mga kaganapan sa ating kapaligiran. Kaunlaran ng bansa, lahat ng tao ay iyan ang nais makamit. Ngunit di natin namamalayan, habang umuunlad ang ating bansa ay unti-unti natin nasisira ang ating kalikasan. Krisis sa bigas, lindol sa ibang bansa, pagguho ng lupa, pabago-bagong klima sa bansa, ito na nga ba ang ganti ng kalikasan?

“Nasa kabataan ang pag-asa ng bayan”, paulit-ulit na pinapaalala ng ating mga magulang. Bakit hindi natin simulan? Tayong mga kabataan ang susunod na makikinabang sa mga likas na yaman ng ating kalikasan.

Clean and Green, Oplan-Linis, pagtatanim, ilan lamang iyon sa mga programang nakatutulong sa ating kapaligiran. Bakit hindi natin subukan? Maiiwasan natin ang polusyon, dumi at iba pang nakasisira sa ating kalikasan. Ibalik natin ang dating ganda at kaayusan ng kapaligiran. Upang hanggang sa susunod na henerasyon, ay makita at mapakinabangan pa nila ang kagandahan ng ating kapaligiran.

Sabi nga nila, “Walang himala!” basta’t pagsisikapan at pagbubutihin ang mga nais mong gawin.




From among the 20 high school contestants from 10 different public and private schools, the following students topped the Essay Writing Contest written in English:

First : ANGELI DELGADO VALDIVIA
Liceo De Paete
Father: Mario B. Valdivia
Mother:Ma. Cielito Delgado-Valdivia


Environmental Protection:
The Key to a Better Life of the Future Generations


I’ve been here in this world for a decade and a half now and I must say, this “place” is really great. Well, “great” is not just that. For me, this five letter word is bigger than we thought. The majestic mountains filled with trees and plants, wide oceans and seas, plains with crops and flowers – Earth is such a breath-taking garden.

A lot of television programs and documentaries have shown the wonders of our nature… of our environment. There’s no doubt in its immeasurable beauty. It is a creation that no man could ever imagine. And for that, we must be thankful for these “gifts”.

But as years pass, we also witness the changing state of our environment. We have experienced a lot of disasters and calamities because of our own faults. And don’t you even wonder why there’s rain during summer and drought during rainy seasons? And also, we have heard many times from many people the words GLOBAL WARMING. Do we have the proper knowledge about this? We cut trees, burn trashes, polluting bodies of water, is this we do with our gifts? We know we get nothing but benefits from our natural resources; but why can’t we be fair and give what these “things” need? They don’t talk but I can hear their cry – actually, all of us can hear them. It’s just that most of us don’t even try to listen.

Little by little, our nature is getting worse. If we’ll keep on hurting and causing pain to our environment, I wouldn’t wonder if one day, these would all be gone and life would be harder especially to the coming generations. But let us not wait for the day that we’ll regret the way how we treat our environment now. I know all of us want the future generations to experience and see what God has created for us in the first place. But it’s not just “wanting” it, we must also do actions to make it happen. It’s never too late. We can make our own contribution in saving and protecting the environment anytime and in any way we can. It doesn’t matter if we’re young or old, rich or poor, as long as we’re true and sincere. It’s not just for our own good but mostly for the generations of tomorrow. Preserving and protecting what we have now is the most precious thing we can give them. Just imagine how better it will be in the future if we know how to give protection, love and care to these wonderful creations.

So let us start living it up today. Let us open our minds and hearts to give a better life for the future generations. Protect and preserve our environment. What we can give now will never be wasted tomorrow for this, I know, is not just for ourselves. And let me end this in wishing that the coming generations will be able to sing…

“I see trees of green, red roses, too. I see them bloom for me and you. And I think to myself… what a wonderful world.”


Second : CORVI CADAPAN ILDEFONSO
Pedro Guevara Memorial National High School (PGMNHS)
Father : Carlito D. Ildefonso
Mother: Lourdes A. Cadapan-Ildefonso

Environmental Protection:
The Key to a Better Life of the Future Generations

People would not want living in a wretched place. Yet you may see them trying to build places like this. They keep on complaining about their situation, not realizing that their own actions made their home not conducive to a healthy living. Yes, all those smoking, littering, deforestation and many others help build an unpleasant environment.

God created a paradise. The earth, which was formless, empty and dark, was transformed into a place of perfection. Everything man would need, He provided. He, then, gave man the authority to rule over the earth and His creatures. But men are monsters. They put an end on earth’s perfection. If the beginning of the earth attests God’s existence, the unpleasant environment, on the other hand, attests man’s wickedness.

Before, the environment was pleasing to one’s eyes. There were plenty of trees to hold the soil – trees that are healthy and bear fruits that are good for food. Endangered was not the word used to describe species of animals; for there were plenty of them. Bodies of water were crystal clear and water was safe to drink. Yes, all was pleasing!

But now, the environment is the exact opposite. There are not enough trees to hold the soil during natural calamities. Trash can be seen everywhere. Plastic wrappers and even used toiletries are not only seen in garbage containers but in bodies of water as well. Thick smoke gathers on air. Indeed, all is harmful.

The uncivility of man towards the environment resulted to big problems – pollution and nature destruction. The earth which was once a paradise is now full of violence.

Today’s hottest issue is global warming. Who or what probably caused this? The answer is none other than man; for man caused the pollution which later resulted to this. It has caused a lot of problems lately. This is a sign that lives of future generation are in danger.

Wildlife has tremendously changed. And there is without any doubt that man is a major contributor to this change. The extreme hunt for food and clothing materials and for collection purposes lead to the extinction of animals.

Trees do not only provide food but also shelter to animals. But because man lacks contentment, he would take every tree in the forest leaving animals homeless. Plants and animals may die when their needed resources are no longer available. Floods and landslides will occur when typhoons visit the country.

Smoking, dynamite fishing and other similar malpractices upset the environment as well.

People’s wants and needs are unlimited. It will only stop, of course, if people die. But resources are limited. This is one good reason why people experience hunger and poverty. The world is running out of resources. Think about the next generation, what will be left for them? Probably nothing if we do not replace the resources we took.

Can man do anything to restore the former environment? Yes. Man was asked to rule over the earth, therefore, it is man’s responsibility to protect the environment and preserve the natural resources.

Planting trees is the only way to bring back the thick forest. This will be a great help though it takes a lot of time. Driving less, quitting the use of cigarettes and cutting trees occasionally could be a big help to lessen air pollution. Letting plants and animals stay in their natural habitat would be an appeasement to them. Preventing all kinds of pollution could help cut global warming. These practices are not just for our own good, but for future generations as well.

Stop complaining about the world’s situation. Today is not a time for man to whine. Today is a time for man to correct every bad action he does and be a great contributory factor in restoring the environment. Healthy environment means healthy lives.


Third: FRANCES MEI DALAGAN NAVARRO
Mother of the Eucharist and Grace Montessori School
Father: Victorino Navarro
Mother: Nerriza Dalagan-Navarro

Environmental Protection:
The Key to a Better Life of the Future Generations

We all know that as of now our Mother Earth is slowly dying because of the effects that humans do for technology. Although many already know of the harmful effects that it does to the world, people still continue to live their lives ignoring these important issues.

Signs are already shown that the place we are living in is constantly changing, not for the better, but for the worse. Many has evolved since the beginning, but these past years, too much has changed because of what we created, global warming. Ice and glaciers have melted, islands sank, too much air pollution and new diseases come about each year. It has endangered many lives, not just humans but also animals. We didn’t accomplished our mission, we did the opposite of it. Instead of caring and protecting God’s creation, we have destroyed almost everything He created. We overused our resources and now Mother Nature is getting weaker. There ‘s still time to change our way of living for the better, because if we don’t it might be too late for the future generations.

They wouldn’t be able to do the things we used to do as kids, like climbing trees, or swimming in the rivers or lakes. It would be a real shame if all the good things in this world would just be gone in a couple of years. They might miss everything about childhood, and waste time just playing video games all their childhood. Our kids should experience the fun we felt during our years. They should breathe the clean fresh air our parents used to breathe before all these pollution became abundant everywhere. Of course, everyone wants their kids and their own family to live a comfortable life, don’t they?

We may not bring everything back as it used to, but we can still save what’s left of our beloved Earth. Doing the right thing can be hard but we can still do it, even if it’s just step by step. Also, we’re not alone, everyone’s right behind you and they’ll give you the help you need, because it’s everybody’s responsibility to take care of the Earth. We shouldn’t just preserve nature we must develop it.

Technology’s been a great help but nature got its harmful side effects. We can always change a thing or two to make it nature friendly, that way it would be a greater help. And if it can’t be changed, it might be better not to use it, besides we already lived a thousand years even without technology. We can always find another way to progress.

Mother Earth and God wouldn’t be just the ones who are proud when all of her beauty is restored, even we can be proud of ourselves. So now, we should start fulfilling our true mission for everyone’s sake.




We are indeed very proud and honored because we have been instruments in exposing and developing the special talents of the Paetenian youth. Mabuhay ang mga Kabataang taga-Paete!
Back to top
vermad



Joined: 07 Jul 2005
Posts: 1181
Location: Jersey City, NJ, USA
Posted: Mon Jun 02, 2008 11:29 am    Post subject: Essay Contest

Kgg. Kon. Odette S:

Salamat sa posting ng mga essay. Hindi ko pa nababasa, subalit babasahin ko ang mga ito ASAP. More power to you and all people involved in this enterprise.
_________________
Virgil G. Madrinan
Quot capita tot sententiae
Back to top
emer gajitos
Guest





Posted: Sun Jun 08, 2008 6:08 am    Post subject: essay writing contest

Below is the list of winners with their unedited winning pieces:

First- JAZMIN LABASTIDA BAISAS
Quinale Elementary School
Father: Feliciano Hernas Baisas
Mother: Angie Labastida-Baisas

Sis. Odeth konting correction lang, mother of Jazmin L. Baisas is
Analie Labastida Baisas.

thanks
Emer B. Gajitos
Back to top
simone



Joined: 01 Jun 2008
Posts: 59

Posted: Sun Jun 08, 2008 10:41 am    Post subject:

Corvi ,
Congratulations sa iyo.Napaka ganda ng nilalaman ng essay mo. I'm sure Mommy and daddy are proud of you. Kung buhay ang Lola Inyang ,naku mas proud sa iyo yon. Maligaya siya sa langit na nakikita yong apo ay very successful .Keep up the good work.

Tita Alice from San Diego
Back to top

 
You can post new topics in this forum
You can reply to topics in this forum
You cannot edit your posts in this forum
You cannot delete your posts in this forum
You cannot vote in polls in this forum



Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group

0 thoughts on “Malinis Na Kapaligiran Essay Outline”

    -->

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *